فرانشیز بیمه چیست؟ آشنایی با نحوه محاسبه آن

فرانشیز بیمه به زبان ساده

فرانشیز بیمه (Insurance Deductible) مبلغی است که شما، به عنوان صاحب بیمه‌نامه، متعهد می‌شوید در هنگام وقوع حادثه و قبل از اینکه شرکت بیمه پرداخت‌های خود را آغاز کند، از جیب خود بپردازید. به عبارت دیگر، فرانشیز بخشی از خسارت است که بر عهده بیمه‌گذار باقی می‌ماند و شرکت بیمه تنها مازاد بر آن مقدار را جبران می‌کند.

یک مثال روزمره برای درک بهتر:

فرض کنید بیمه‌ نامه بدنه خودروی شما دارای فرانشیز ۱٫۰۰۰٫۰۰۰ تومان است. اگر در یک حادثه، خسارت وارده به خودرو شما ۵٫۰۰۰٫۰۰۰ تومان باشد، شما ملزم به پرداخت ۱٫۰۰۰٫۰۰۰ تومان اولیه (همان فرانشیز) هستید و شرکت بیمه مابقی ۴٫۰۰۰٫۰۰۰ تومان را پرداخت خواهد کرد.

هدف اصلی فرانشیز بیمه چیست؟

شاید این سوال برای شما پیش بیاید که چرا اصلاً باید چنین شرطی در قرارداد بیمه وجود داشته باشد؟ دلایل اصلی عبارتند از:

• کنترل هزینه‌های بیمه‌گر: فرانشیز باعث می‌شود شرکت‌های بیمه از ترافیک سنگین پرونده‌های خسارت کوچک و کم‌هزینه در امان بمانند و منابع خود را بر روی خسارت‌های جدی‌تر متمرکز کنند.
• کاهش حق بیمه: این مورد بسیار مهم است! معمولاً انتخاب فرانشیز بالاتر، کاهش حق بیمه (حق اشتراک سالانه) را به همراه دارد. زیرا شما بخشی از ریسک را خودتان می‌پذیرید.
• پیشگیری از بروز خسارت‌های کوچک: وقتی بدانید در صورت هر اتفاق کوچکی باید مبلغی از جیب بپردازید، بیشتر مراقبت خواهید کرد. این موضوع منجر به کاهش تعداد خسارت‌های جزئی و در نتیجه افزایش ایمنی می‌شود.
• صرفه‌جویی در زمان: رسیدگی به خسارت‌های بسیار کوچک برای بیمه‌گر و بیمه‌گذار زمان‌بر است. فرانشیز این موارد را حذف می‌کند.

انواع فرانشیز بیمه

فرانشیز به طور کلی به دو دسته اصلی تقسیم می‌شود:

۱. فرانشیز ثابت (مطلق)

این رایج‌ترین نوع فرانشیز است. مبلغی مشخص و ثابت که در قرارداد ذکر می‌شود و در هر بار وقوع حادثه، بیمه‌گذار موظف به پرداخت آن است. مانند مثال خودرو که در بالا ذکر شد.

۲. فرانشیز نسبی (درصدی)

در این نوع، فرانشیز به صورت درصدی از کل خسارت یا درصدی از سرمایه بیمه‌ شده محاسبه می‌شود. این نوع بیشتر در بیمه‌های سلامت یا بیمه‌های مهندسی دیده می‌شود.

مثال: در بیمه درمان تکمیلی ممکن است شرط شود که بیمه‌گذار ۱۰٪ از هزینه هر بار بستری را بپردازد (فرانشیز نسبی) و بیمه‌گر ۹۰٪ باقیمانده.

نکته: گاهی اوقات ترکیبی از هر دو نوع نیز وجود دارد؛ مثلاً فرانشیز ثابت به علاوه نسبی.

نحوه محاسبه فرانشیز بیمه

محاسبه فرانشیز معمولاً بسیار سرراست است، اما بستگی به نوع و شرط مندرج در بیمه‌نامه دارد. بیایید با چند سناریو آشنا شویم:

سناریو ۱: خسارت کمتر از فرانشیز باشد

اگر میزان خسارت از مبلغ فرانشیز تعیین شده کمتر باشد، شرکت بیمه مسئولیتی در قبال پرداخت ندارد و کل هزینه بر عهده خود شماست.

مثال: فرانشیز: ۲٫۰۰۰٫۰۰۰ تومان | خسارت: ۱٫۵۰۰٫۰۰۰ تومان.
در این حالت، شرکت بیمه هیچ مبلغی پرداخت نمی‌کند و شما تمام ۱٫۵۰۰٫۰۰۰ تومان را می‌پردازید.

سناریو ۲: خسارت بیشتر از فرانشیز باشد

در این حالت، شما فرانشیز را می‌پردازید و شرکت بیمه مابه‌تفاوت را جبران می‌کند.

مثال: فرانشیز: ۲٫۰۰۰٫۰۰۰ تومان | خسارت: ۱۰٫۰۰۰٫۰۰۰ تومان.
پرداخت شما: ۲٫۰۰۰٫۰۰۰ تومان.
پرداخت بیمه: ۸٫۰۰۰٫۰۰۰ تومان.

سناریو ۳: وجود سقف برای فرانشیز

در برخی بیمه‌نامه‌ها (به ویژه بیمه سلامت)، یک سقف سالانه برای فرانشیز در نظر گرفته می‌شود. یعنی پس از اینکه مجموع پرداخت‌های شما از جیب در یک سال به آن سقف رسید، شرکت بیمه ۱۰۰٪ هزینه‌های بعدی (طبق شرایط قرارداد) را متقبل می‌شود. این مکانیزم بسیار مفیدی برای حمایت از بیمه‌گذار در مقابل هزینه‌های سنگین پزشکی است.

فرانشیز در انواع بیمه‌نامه‌های رایج

۱. بیمه شخص ثالث و بدنه خودرو

• بیمه شخص ثالث: معمولاً فاقد فرانشیز است، مگر در موارد خاص مانند راننده جوان یا خسارت‌های ناشی از عدم توجه به علائم.
• بیمه بدنه خودرو: فرانشیز ثابت (مثلاً ۱٫۵٪ یا ۲٪ از قیمت روز خودرو) یا مبلغی مشخص دارد. انتخاب فرانشیز بالاتر، حق بیمه را به طور محسوسی کاهش می‌دهد.

۲. بیمه درمان و سلامت

در این بیمه، فرانشیز می‌تواند هم ثابت (مثلاً پرداخت ۲۰٪ از هزینه دارو) و هم نسبی باشد. حتماً به سقف فرانشیز سالانه توجه کنید.

۳. بیمه آتش‌سوزی و مسکن

معمولاً یک فرانشیز ثابت برای هر حادثه در نظر گرفته می‌شود. این مبلغ در صورت‌های پیشنهاد بیمه به طور واضح قید می‌گردد.

۴. بیمه مسئولیت

فرانشیز در این بیمه به معنای پذیرش بخشی از هزینه دادرسی یا جبران خسارت توسط خود بیمه‌گذار است.

نکات طلایی و هشدارها درباره فرانشیز بیمه

1. فرانشیز با تعهد اضافی (پوشش اضافی) اشتباه نشود. تعهد اضافی (مثل پرداخت ۱۰٪ از هزینه تعمیر در بیمه بدنه) همیشه و در هر خسارتی کسر می‌شود، در حالی که فرانشیز ممکن است شرایط خاصی داشته باشد.
2. قبل از انتخاب، سبک و سنگین کنید. آیا توانایی پرداخت مبلغ فرانشیز بالاتر را در صورت بروز حادثه دارید؟ انتخاب فرانشیز بالاتر تنها به منظور کاهش حق بیمه، ممکن است در زمان وقوع حادثه فشار مالی به شما وارد کند.
3. میزان فرانشیز را در صورت‌های پیشنهاد بیمه مقایسه کنید. هنگام خرید بیمه، تنها به عدد حق بیمه نگاه نکنید. فرانشیز پایین‌تر ممکن است حق بیمه بالاتری داشته باشد و بالعکس.
4. شرایط حذف فرانشیز را بپرسید. در برخی بیمه‌نامه‌ها، اگر خسارت از حد معینی بالاتر برود یا در حوادث خاصی (مانند تصادف با حیوانات در بیمه بدنه) فرانشیز حذف می‌شود.
5. فرانشیز در هر بار وقوع حادثه محاسبه می‌شود. اگر در یک سال چندین حادثه داشته باشید، ممکن است هر بار مجبور به پرداخت فرانشیز شوید.

جمع‌بندی:

فرانشیز بیمه نه یک نقص در قرارداد، بلکه یک ابزار مدیریت ریسک مشترک بین بیمه‌گر و بیمه‌گذار است. درک صحیح از این مفهوم به شما این قدرت را می‌دهد که با توجه به ریسک‌پذیری و توان مالی خود، بهترین ترکیب را بین میزان پوشش بیمه‌ای، حق بیمه و فرانشیز انتخاب کنید.

همیشه به خاطر داشته باشید: قرارداد بیمه خود را با دقت بخوانید و در بخش تعهدات بیمه‌گذار یا شرایط خاص به دنبال شرح کامل شرایط فرانشیز بگردید. در صورت ابهام، از کارشناس بیمه خود سوال کنید.